Chuyển đổi số khu vực công là gì? Định nghĩa, thực trạng và lộ trình tại Việt Nam

Không ít ý kiến cho rằng chuyển đổi số khu vực công đơn thuần là việc mua phần mềm và lắp mạng internet. Đây cũng là một trong những nhận thức phổ biến dẫn đến khoảng cách giữa kỳ vọng và kết quả thực tế của nhiều chương trình công nghệ thông tin khu vực công trên toàn cầu. Theo báo cáo của Microsoft và IDG, năng suất lao động tăng 21% khi chuyển đổi số được triển khai đúng hướng trong khu vực công. Kinh tế số được dự báo đóng góp lên đến 60% GDP khu vực châu Á Thái Bình Dương trong thập kỷ tới. Như VEPR từng nhận định: "Rủi ro lớn nhất không phải là thực hiện chuyển đổi số mà là không thực hiện." Bài viết này cung cấp định nghĩa chuẩn, phân biệt với số hóa, ba trụ cột, lộ trình chính sách 2025 đến 2030, thực trạng Việt Nam và vai trò của doanh nghiệp trong hành trình đó.

1. Chuyển đổi số khu vực công là gì?

Chuyển đổi số khu vực công là gì? Theo Cục Tin học hóa, Bộ Thông tin và Truyền thông, chuyển đổi số là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện của cá nhân, tổ chức về cách sống, cách làm việc và phương thức sản xuất dựa trên các công nghệ số. Đây không phải là việc mua thêm phần mềm hay lắp thêm đường truyền mà là sự thay đổi về tư duy, văn hóa và toàn bộ cách thức vận hành.

Khu vực công tại Việt Nam bao gồm các cơ quan nhà nước (Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các cấp),đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan Đảng, Quốc hội và tòa án. Đây là hệ thống tổ chức quản lý toàn bộ đời sống kinh tế xã hội và cung cấp dịch vụ công cho hàng triệu người dân và doanh nghiệp mỗi ngày.

Chuyển đổi số khu vực công, theo định nghĩa của Cục Tin học hóa, là hoạt động phát triển chính phủ số tại cấp Trung ương và chính quyền số kết hợp đô thị thông minh tại địa phương, tập trung vào ba nhóm: xây dựng hạ tầng số, phát triển dữ liệu mở và triển khai dịch vụ công trực tuyến mức cao trên nền tảng di động.

Chuyển đổi số khu vực công là hoạt động phát triển chính phủ số do sự kết hợp giữa chính quyền và địa phương

Phân biệt 3 cấp độ: số hóa, điện tử hóa và chuyển đổi số

Đây là phần bị nhầm lẫn thường xuyên nhất, dẫn đến việc nhiều cơ quan đánh giá mình đang chuyển đổi số trong khi thực ra chỉ mới ở bước đầu tiên.

Ranh giới quan trọng nhất cần hiểu: số hóa và điện tử hóa cải tiến những gì đang có, chuyển đổi số tạo ra những gì trước đây không thể có. Hiểu đúng ba cấp độ này là nền tảng để trả lời câu hỏi “Chuyển đổi số khu vực công là gì” theo nghĩa sâu sắc. Cơ quan nào chỉ mới scan văn bản hay dùng email thay fax thì chưa chuyển đổi số, dù có thể nghĩ mình đang làm điều đó.

2. Tại sao chuyển đổi số khu vực công là tất yếu?

Chuyển đổi số khu vực công không phải là lựa chọn hay xu hướng nhất thời. Đây là yêu cầu tồn tại trong bối cảnh thế giới đang thay đổi với tốc độ chưa từng có, kỳ vọng của người dân ngày càng cao và áp lực nâng cao hiệu quả vận hành nhà nước ngày càng lớn. Ba động lực dưới đây đang cùng tác động một lúc.

Xu hướng công nghệ 4.0 không thể đứng ngoài

AI, blockchain, điện toán đám mây, Internet of Things và Big Data đang thay đổi căn bản cách xã hội vận hành, không riêng gì khu vực tư nhân. Quốc gia nào chuyển đổi số khu vực công tốt sẽ có lợi thế cạnh tranh toàn cầu rõ rệt trong việc thu hút đầu tư nước ngoài, giữ chân nhân tài và thúc đẩy đổi mới sáng tạo nội địa.

Việt Nam đang ở vị trí có lợi thế để "đi tắt đón đầu." Dân số trẻ với hơn 70% dưới 35 tuổi, tỷ lệ sử dụng smartphone thuộc hàng cao nhất khu vực Đông Nam Á và văn hóa tiếp nhận công nghệ nhanh là nền tảng mà nhiều quốc gia phát triển không có khi bắt đầu hành trình số hóa của họ.

Kỳ vọng của người dân ngày càng cao

Người dân Việt Nam đã quen với trải nghiệm số trong cuộc sống hàng ngày như đặt xe qua app, thanh toán bằng ví điện tử, tra cứu số dư tài khoản lúc nửa đêm, nhận kết quả xét nghiệm qua điện thoại. Vì thế, kỳ vọng của họ khi đến với dịch vụ công cũng đang thay đổi theo hướng nhanh, 24/7, không cần xếp hàng và không cần mang chồng hồ sơ giấy.

Bên cạnh tốc độ, người dân ngày càng muốn minh bạch hơn về khả năng truy cập thông tin về ngân sách nhà nước, theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ của mình và tham gia góp ý chính sách qua kênh số. Họ cũng muốn được phục vụ cá nhân hóa theo đúng nhu cầu và hoàn cảnh, không phải điền vào mẫu biểu chung chung được thiết kế từ nhiều thập kỷ trước.

Nhà nước cần nâng cao hiệu quả và giảm chi phí vận hành

Tự động hóa các quy trình hành chính lặp lại như tiếp nhận hồ sơ, phân loại văn bản và xử lý thủ tục có thể giảm đáng kể số lượng nhân sự hành chính, từ đó tiết kiệm ngân sách để tập trung vào các lĩnh vực cần phán đoán con người.

Ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm và cảm tính giúp chính sách chính xác hơn, ít sai lầm hơn và có thể điều chỉnh nhanh hơn khi thực tế thay đổi. Khi toàn bộ quy trình được ghi nhận và có thể truy xuất, không gian cho tiêu cực và tham nhũng thu hẹp đáng kể.

Chuyển đối số khu vực công quan trọng vì cần đáp ứng nhu cầu người dân và bối cảnh chung của Thế Giới

3. Ba trụ cột của chuyển đổi số khu vực công

Chuyển đổi số khu vực công không chỉ là câu chuyện của cơ quan nhà nước mà tạo ra nền tảng cho toàn bộ xã hội phát triển theo hướng số. Ba trụ cột dưới đây không độc lập mà liên kết chặt chẽ: chính phủ số tạo hạ tầng và dữ liệu, kinh tế số khai thác hạ tầng đó để tạo ra giá trị, xã hội số đảm bảo toàn bộ người dân đều được hưởng lợi.

Chính phủ số (Digital Government)

Chính phủ số tập trung vào việc số hóa toàn bộ hoạt động nội bộ của bộ máy nhà nước và nâng cấp cách thức cung cấp dịch vụ công cho người dân.

Về hoạt động nội bộ, đây là việc thay thế hoàn toàn văn bản giấy bằng văn bản điện tử, áp dụng chữ ký số thay con dấu vật lý và chuyển toàn bộ họp hành, ký kết lên nền tảng trực tuyến. Trục liên thông văn bản quốc gia cho phép chia sẻ dữ liệu tự động giữa các Bộ, ngành và địa phương mà không cần gửi công văn yêu cầu cung cấp thông tin qua lại.

Về phía người dân, dịch vụ công trực tuyến mức 3 và 4 cho phép người dân nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ xử lý và nhận kết quả từ nhà. Các ứng dụng như Cổng Dịch vụ công quốc gia, VNeID và VssID là những ví dụ thực tế của chính phủ số đang vận hành tại Việt Nam.

Chính phủ số là trụ cột đầu tiên trong hành trình chuyển đổi số khu vực công

Kinh tế số (Digital Economy)

Khu vực công không trực tiếp tạo ra kinh tế số nhưng đóng vai trò xây dựng hạ tầng, ban hành thể chế và cung cấp dữ liệu mở cho khu vực tư nhân phát triển. Bảy cơ sở dữ liệu quốc gia đã hình thành tại Việt Nam (dân cư, doanh nghiệp, bảo hiểm xã hội, tài chính, đất đai, cán bộ và công chức) là nền tảng số quan trọng nhất mà khu vực công có thể trao cho nền kinh tế. Khi dữ liệu này được mở cho doanh nghiệp tư nhân khai thác theo đúng quy định, hàng loạt sản phẩm và dịch vụ số mới có thể ra đời.

Kinh tế là trụ cột tiếp theo chịu sự tác động mạnh mẽ của chuyển đối số

Xã hội số (Digital Society)

Xã hội số là mục tiêu cuối cùng và cũng là thước đo thực sự của chuyển đổi số khu vực công, nghĩa là mọi người dân đều có thể tiếp cận và hưởng lợi từ sự chuyển đổi đó, không phân biệt nơi ở hay trình độ. Điều này thể hiện qua khả năng học online, khám bệnh từ xa và tiếp cận thông tin chính sách mà không cần ở gần trung tâm hành chính. Mục tiêu thu hẹp khoảng cách số đòi hỏi đào tạo kỹ năng số cho người dân ở vùng nông thôn và miền núi. Ở cấp độ địa phương, đô thị thông minh ứng dụng công nghệ để quản lý giao thông, hệ thống điện nước và an ninh bằng dữ liệu thời gian thực.

Cuối cùng, xã hội số là mục tiêu và thước đo hiệu quả chuyển đổi số khu vực công

4. Khung chính sách và lộ trình chuyển đổi số khu vực công từ 2025 đến 2030

Để hiểu đầy đủ chuyển đổi số khu vực công là gì trong thực tiễn, cần nhìn vào khung chính sách cụ thể mà Việt Nam đang triển khai. Chuyển đổi số khu vực công tại Việt Nam được triển khai theo Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 được phê duyệt tại Quyết định 749/QĐ-TTg. Đây là văn bản định hướng trung tâm, đặt ra các mục tiêu cụ thể và có thể đo lường cho từng giai đoạn:

Mục tiêu đến năm 2025 (giai đoạn phát triển chính phủ số):

• 80% dịch vụ công trực tuyến đạt mức độ 4, cung cấp trên thiết bị di động
• 90% hồ sơ công việc tại cấp Bộ và tỉnh được xử lý trên môi trường mạng
• 80% hồ sơ công việc tại cấp huyện và 60% tại cấp xã xử lý trực tuyến
• 100% cơ sở dữ liệu quốc gia nền tảng hoàn thiện và được kết nối, chia sẻ toàn quốc

Mục tiêu đến năm 2030 (giai đoạn quốc gia số):

• 100% dịch vụ công trực tuyến đạt mức độ 4 trên mọi phương tiện truy cập
• 100% hồ sơ công việc tại cấp Bộ và tỉnh xử lý hoàn toàn trực tuyến
• Giảm ít nhất 30% thủ tục hành chính so với hiện tại
• Dữ liệu mở từ khu vực công thúc đẩy thêm 30% dịch vụ sáng tạo từ doanh nghiệp

Bên cạnh lộ trình phân kỳ theo thời gian, Chương trình cũng xác định 6 trụ cột triển khai mà không thể thiếu bất kỳ trụ cột nào:

• Hạ tầng số quốc gia: mạng băng rộng, trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây chính phủ
• Dữ liệu và quản trị dữ liệu công: 7 cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu mở, chuẩn kỹ thuật liên thông
• Nền tảng số dùng chung: các hệ thống được các cơ quan dùng chung thay vì mỗi nơi tự xây
• Nhân lực số: đào tạo kỹ năng số cho cán bộ công chức, đặc biệt ở cấp cơ sở
• An toàn và bảo mật thông tin: bảo vệ hạ tầng, dữ liệu và quyền riêng tư người dân
• Hợp tác công tư: doanh nghiệp tư nhân đồng hành xây dựng giải pháp và triển khai

5. Thực trạng chuyển đổi số khu vực công tại Việt Nam

Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển đổi với nhiều chuyển biến đáng kể nhưng cũng còn không ít rào cản cần vượt qua. Phân tích thực trạng theo cả điểm mạnh lẫn điểm yếu là cơ sở để đưa ra kế hoạch hành động thực tế thay vì chỉ nhìn vào một phía.

Những thành tựu đáng ghi nhận

Về khung pháp lý, Việt Nam đã ban hành hệ thống văn bản tương đối hoàn chỉnh: Nghị quyết 52-NQ/TW về chủ trương tham gia Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Luật Giao dịch điện tử 2024, Luật Viễn thông 2024 và 6 chiến lược quốc gia về chuyển đổi số trong các lĩnh vực then chốt.

Về hạ tầng dữ liệu, 7 cơ sở dữ liệu quốc gia đã vận hành; 2.398 cơ sở dữ liệu ngành được ghi nhận, tăng 14,5% so với năm 2023; 73% Bộ và ngành đã ban hành danh mục cơ sở dữ liệu theo yêu cầu. Trục liên thông văn bản quốc gia giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí xử lý hành chính giữa các cơ quan. Việt Nam tăng 15 bậc trong Khảo sát Chính phủ điện tử của Liên Hợp Quốc năm 2024, lên vị trí 71 trên 193 quốc gia.

Những hạn chế còn tồn tại

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình chuyển đổi số khu vực công vẫn đối mặt với nhiều rào cản đáng kể, tập trung ở năm nhóm vấn đề chính:

• Cát cứ dữ liệu giữa các cơ quan: Các Bộ, ngành và địa phương xây dựng hệ thống riêng lẻ, không chia sẻ dữ liệu và không tương thích về chuẩn kỹ thuật. Hệ quả trực tiếp là người dân phải cung cấp cùng một thông tin cho nhiều cơ quan khác nhau vì các hệ thống không liên thông với nhau.
• Nhân lực kỹ thuật số yếu cả về lượng và chất: Khu vực công thiếu hụt chuyên gia công nghệ, trong khi lãnh đạo nhiều cơ quan chưa có hiểu biết đủ sâu để ra quyết định đầu tư đúng hướng. Tình trạng này dẫn đến việc triển khai theo phong trào, không xuất phát từ bài toán thực tế của tổ chức.
• Văn hóa tổ chức e ngại thay đổi: Đây là một trong những rào cản khó vượt qua nhất vì không thể giải quyết bằng ngân sách hay công nghệ. Thói quen làm việc nặng về thủ tục, tâm lý ngại rủi ro và thiếu động lực đổi mới khiến nhiều sáng kiến chuyển đổi số bị "đóng băng" ngay từ khâu triển khai.
• Rủi ro an ninh mạng gia tăng theo mức độ số hóa: Càng tập trung dữ liệu, nguy cơ bị tấn công càng lớn nếu không có đầu tư tương xứng vào bảo mật. Đây là rủi ro mang tính hệ thống, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cả về tài sản lẫn niềm tin của người dân.
• Hạn chế về ngân sách đầu tư: Chi phí triển khai hạ tầng và phần mềm lớn, trong khi nguồn lực phân bổ không đồng đều. Cấp huyện và xã chịu áp lực rõ nhất vì vừa thiếu kinh phí vừa thiếu nhân lực hỗ trợ kỹ thuật.

Hướng giải quyết đang được thực tiễn đề xuất

Dựa trên các nghiên cứu và đánh giá từ VJST, UEH và các tổ chức chính sách, bốn nhóm giải pháp đang được nhận diện:

• Hỗ trợ từ lãnh đạo cấp cao: Cam kết từ người đứng đầu cơ quan là điều kiện cần để bất kỳ thay đổi nào được triển khai thực chất, không hình thức.
• Truyền thông và thay đổi tư duy: Cán bộ công chức cần hiểu chuyển đổi số giúp ích gì cho công việc của chính họ, không chỉ là yêu cầu từ trên xuống.
• Thí điểm theo mô hình và nhân rộng: Chọn một số đơn vị thí điểm có điều kiện thuận lợi, đo lường kết quả thực tế rồi mới nhân rộng thay vì triển khai đồng loạt ngay.
• Hợp tác công tư có cơ chế rõ ràng: Doanh nghiệp tư nhân có công nghệ và kinh nghiệm triển khai, nhà nước có thể mua dịch vụ thay vì tự xây, tiết kiệm ngân sách và tránh lỗi thời công nghệ.

6. Vai trò của doanh nghiệp công nghệ trong chuyển đổi số khu vực công

Chuyển đổi số khu vực công không thể thành công nếu chỉ có nhà nước tự làm. Doanh nghiệp công nghệ tư nhân cũng đóng vai trò không thể thiếu trong hành trình này, không phải với tư cách nhà thầu thực hiện dự án đơn lẻ mà là đối tác chiến lược dài hạn. Đây cũng chính là lý do hợp tác công tư được đặt thành 1 trong 6 trụ cột bắt buộc của Chương trình Chuyển đổi số quốc gia, không phải phần tùy chọn.

Tại sao mô hình này hiệu quả hơn nhà nước tự làm? Doanh nghiệp tư nhân có áp lực cạnh tranh để không ngừng cải tiến và có kinh nghiệm triển khai thực tế ở nhiều bối cảnh khác nhau. Nhà nước mua dịch vụ thay vì tự xây giúp tiết kiệm ngân sách, tăng tốc độ và tránh rủi ro sử dụng công nghệ đã lỗi thời.

Quá trình chuyển đổi số khu vực công đang tạo ra những yêu cầu bắt buộc mà mọi doanh nghiệp tư nhân đều phải đáp ứng để vận hành hợp pháp:

• Hóa đơn điện tử (bắt buộc từ 2022) phần mềm doanh nghiệp phải kết nối với hệ thống thuế điện tử của nhà nước
• Chữ ký số và hợp đồng điện tử trở thành yêu cầu pháp lý theo Luật Giao dịch điện tử 2024
• Khai báo bảo hiểm xã hội và thuế trực tuyến phần mềm quản lý doanh nghiệp phải đồng bộ dữ liệu với cơ sở dữ liệu nhà nước

Nói cách khác, chuyển đổi số khu vực công không chỉ là việc của nhà nước. Mỗi quy định mới từ khu vực công đều tạo ra một yêu cầu tích hợp mới mà doanh nghiệp tư nhân phải đáp ứng để tiếp tục vận hành.

CloudGO - Tự tin đồng hành cùng doanh nghiệp Việt trong hành trình chuyển đổi số khu vực công

CloudGO cung cấp hệ sinh thái CRM và AI với hơn 40 giải pháp, trong đó có các tính năng phục vụ trực tiếp yêu cầu từ quá trình chuyển đổi số khu vực công đang tạo ra cho doanh nghiệp. Hóa đơn điện tử trong hệ sinh thái CloudGO hỗ trợ tuân thủ Nghị định 70/2025/NĐ-CP về hóa đơn điện tử; giải pháp chữ ký số đảm bảo tính pháp lý cho giao dịch điện tử theo Luật Giao dịch điện tử 2024; tổng đài CloudCALL và các công cụ tự động hóa giúp doanh nghiệp vận hành số hóa từ bên trong thay vì chờ đợi bên ngoài.

CloudGO - Đơn vị công nghệ chuyên đồng hành cùng mọi doanh nghiệp trên hành trình chuyển đổi số

Hơn 2.500 doanh nghiệp Việt đã sử dụng hệ sinh thái CloudGO để hỗ trợ quá trình chuyển đổi số nội bộ, từ quản lý khách hàng đến tự động hóa vận hành, góp phần vào mục tiêu chung về kinh tế số mà Chương trình quốc gia đặt ra.

Chuyển đổi số khu vực công tại Việt Nam đang ở giai đoạn có nhiều cơ hội nhất nhưng cũng đòi hỏi cam kết thực sự nhất. Khung pháp lý đã có, hạ tầng đang hình thành, lộ trình đến 2030 đã rõ. Thứ cần tiếp tục là sự thay đổi về tư duy ở cả hai phía: khu vực công cần chấp nhận rằng chuyển đổi số không phải là mua phần mềm mà là thay đổi cách vận hành từ gốc; khu vực tư nhân cần tham gia tích cực hơn vào hệ sinh thái số quốc gia theo đúng trụ cột hợp tác công tư mà chương trình quốc gia đã xác định.

CloudGO.vn — Giải pháp chuyển đổi số tinh gọn

• Hotline: 1900 29 29 90
• Email: support@cloudgo.vn
• Website: https://cloudgo.vn